Nông NghiệpNông Nghiệp Hữu Cơ

Các Loại Cây Che Phủ Đất P1

Vì Sao Cần Che Phủ Đất ? Lợi ích khi trồng cây để che phủ đất ?

Đất rừng có độ phì cao và hệ sinh thái của nó rất bền vững nhờ có tán rừng che chở bảo vệ và luôn được bổ sung các chất dinh dưỡng hữu cơ từ việc phân huỷ và rễ lá rụng, thân và rễ của những cây chết.

Nhờ có sự che phủ của rừng mà đất không bị xói mòn, dung tích hấp thụ cao, phần lớn nước mưa được rừng và đất rừng giữ lại, thiên tai lũ lụt cũng được giảm nhiều.

Tuy nhiên, một khi đất bị bóc trần khỏi thảm thực vật che phủ, đất sẽ rất dễ bị xói mòn và thoái hoá. Đây là yếu tố hạn chế lớn nhất đang kìm hãm và đe

doạ tính bền vững trong sản xuất nông nghiệp vùng cao cũng như an ninh lương thực toàn quốc.

Đất thoái hoá thường nghèo dinh dưỡng, chua, độc, cứng, không ngậm nước và thiếu hoạt động sinh học. Để phát triển sản xuất bền vững trên đất dốc, cần đảm bảo haiđiều kiện bắt buộc sau đây:

  1.  Bảo vệ đất chống xói mòn và thường xuyên bồi bổ dinh dưỡng cho đất
  2.  Cải thiện lý hoá tính của đất, nhất là độ tơi xốp nhằm giảm độc tố và tăng dung tích hấp thụ của đất.

Muốn làm như vậy, cần  tuân thủ những cơ chế tự nhiên trong các hệ sinh thái rừng, tức là thường xuyên che phủ đất bằng thảm thực vật sống hay đã chết.

Tuy nhiên cây che phủ phải là cây đa tác dụng, sinh trưởng nhanh, sinh khối lớn, dễ tính, có bộ rễ khoẻ để phá vỡ đất rắn và khai thác dinh dưỡng từ sâu trong lòng đất, đồng thời phải dễ kiểm soát.

Chúng tôi xin giới thiệu một số loài cây đang được áp dụng thành công trong bảo vệ và cải tạo đất ở vùng núi phía Việt Nam.

Các Loại Cây Được Trồng Che Phủ Đất

Lạc Dại

lạc dại
Lạc lưu niên còn gọi Lạc Dại

Lạc dại là một loài cây họ đậu lâu năm có nguồn gốc từ Mỹ La – tinh. Lạc dại có lá và hoa như lạc ăn; thân bò sát mặt đất; ra rễ ở các đốt trên thân; củ nhỏ, thường chỉ có 1 hạt to bằng hạt đậu tương; rễ cọc có thể hình thành từ các đốt và ăn sâu vào lòng đất giúp cho cây chịu hạn rất tốt.

Hiện nay phổ biến là hai giống Amarillo và Ita-cambira.

Giống thứ nhất thường bò sát mặt đất, sinh khối không cao nhưng chống chịu sâu bệnh tốt hơn và rất thích hợp cho các vườn cây ăn quả.

Giống thứ hai có thân bò song cành non thường mọc đứng nên có khả năng tạo sinh khối cao hơn. Tuy nhiên nó hay bị pan miêu ăn lá nên phải phòng trừ.

Nhìn chung, lạc dại chống chịu tốt với sâu bệnh, chịu đất xấu, chịu được bóng râm, vì vậy có thể trồng xen ngô, lúa, cây ăn quả và các vườn cây lâu năm khác để cải tạo đất và làm thức ăn chăn nuôi.

Công dụng:

Trồng làm thảm che phủ bảo vệ và cải tạo đất trong các vườn cây ăn quả, trên phủ gốc nhãn, nương ngô, lúa và làm thức ăn gia súc.

Ngoài ra lạc dại  ra hoa quanh năm nên có thể sử dụng làm cây cảnh để trang trí các công viên, bãi cỏ quanh nhà, các bồn hoa trên phố hoặc các chậu cây lớn.

Cách trồng:

Lạc dại có thể trồng bằng hạt, nhưng muốn sản xuất hạt thì phải trồng thưa trên đất có độ phì cao. Hơn nữa lạc dại ra hoa quanh năm nên độ chín của củ rất không đồng đều. Vì vậy, độ nảy mầm cũng không đồng đều nếu không chọn lọc tốt.

Theo chúng tôi, phương pháp thuận tiện nhất là trồng bằng cành cắt. Trong trường hợp này, nên chọn và cắt những cành bánh tẻ thành những đoạn dài 20 – 25 cm sao cho mỗi đoạn có ít nhất 3 mắt; để ở nơi râm mát có tưới phun trong một hoặc hai ngày để lành vết cắt và cành giâm ra rễ mới, sau đó đem trồng ra ruộng, mật độ tuỳ ý.

Nếu trồng dày thì sẽ nhanh kín đất, nếu trồng thưa thì sẽ chậm hơn. Theo chúng tôi mật độ tối ưu là 50 khóm/m2 (1 kg cành cắt có thể trồng được 5m2, trồng hai ba cành một hốc).

Khi trồng cần lấp đất kín hơn 2/3 cành cắt; dùng chân ấn chặt đất rồi tưới nước. Nhớ theo dõi dự báo thời tiết và chọn những ngày mưa để trồng thì không phải tưới. Chú ý giữ ẩm liên tục cho đến khi ra búp và cành non. Sau đó lạc sẽ tự phát triển và không cần chăm sóc nhiều.

Tuy nhiên, muốn lạc phát triển nhanh thì nên làm cỏ và bón phân. Liều lượng phân bón không cần nhiều. Có thể sử dụng thuốc kích thích ra rễ .

Ví dụ cách ứng dụng:

Ngô trồng xen cây lạc dại ở Phiêng Liềng, Ngọc Phái, Chợ Đồn, Bắc Kạn. Cắt lạc dại theo băng rộng 30 – 40 cm rồi chọc lỗ tra hạt ngô vào hai mép các băng đã cắt lạc dại. Sau 20 – 30 ngày lạc dại sẽ bò lan ra và phủ kín gốc ngô.

lạc dại xen ngô
Lạc dại trồng xen Ngô

Kết quả là năng suất ngô đã đạt 4 tấn/ ha mà không phải làm cỏ, làm đất. Dưới tán ngô lạc dại vẫn phát triển tốt và cho sinh khối lớn. Lạc dại là cây lưu niên nên không phải trồng lại.

Vì vậy trồng lạc dại là một biện pháp đơn giản, giảm được nhiều công lao động, giải phóng nông dân để họ có thể có thời gian giáo dục con cái hoặc làm các việc tăng thu nhập khác. Trong khi đó, sản xuất sẽ mang tính bền vững cao.

Lạc dại trồng bằng dây như dây lang, không tự phát tán nên không có nguy cơ phát triển quá tầm kiểm soát của con người.

Muồng Lá Tròn Kép

muồng lá kép
Muồng lá kép

Đặc điểm:

Xuất xứ từ bang Florida – Mỹ, là loài cây họ đậu thân thảo, không leo, thân bò, có một vài giống thân đứng, mảnh mai, cao khoảng 1m, thích nghi với nhiều loại đất, kể cả đất thoái hoá.

Công dụng:

Như lạc dại, song muồng lá tròn kép chịu đựng tốt hơn với điều kiện khó khăn. Sinh khối không cao song cũng là nguồn thức ăn bổ sung quý giá trong mùa đông.

Cách trồng:

Muồng lá tròn kép ra hoa kết quả liên tục từ tháng 4 nên lượng hạt sản sinh ra khá nhiều. Như vậy, muồng lá tròn kép được nhân bằng hạt một cách dễ dàng.

Đây cũng là loài cây lâu năm, hơn nữa do đất luôn luôn được bổ sung hạt mới nên một khi đã được thiết lập thì không phải trồng lại.

Lưu ý:

Do hạt có lớp bảo vệ cứng nên trước khi gieo phải dùng giấy giáp trà xước vỏ hạt thì mới đạt độ nảy mầm cao.

Đậu Mèo

cây đậu mèo
Cây đậu mèo không lông

Đặc điểm:

Là một loài cây họ đậu leo, sinh trưởng rất nhanh, có thể tạo sinh khối lớn trong một thời gian ngắn. Có nhiều loài đậu mèo. Đậu mèo dại có hoa tím, quả thường có nhiều lông rất ngứa nên không sử dụng.

Loài đậu mèo chúng tôi giới thiệu không có lông, hoa trắng xanh, hạt mầu ghi, đã thích nghi với điều kiện Việt Nam nên có sức chống chịu khá tốt với sâu bệnh. Đậu mèo đòi hỏi đất từ trung bình trở lên. Có thể trồng trên đất xấu nhưng đòi hỏi phải đào lỗ và bón phân.

Công dụng:

Ngoài tác dụng cải tạo đất (nhờ có hàm lượng đạm trong thân lá khá cao – khoảng 15-16% chất khô; đạm hạt khoảng 26-28% và đạm do vi khuẩn nốt sần cố định từ khí trời)

Đậu mèo còn là phương tiện diệt cỏ dại rất hữu hiệu kể cả cỏ tranh. Hạt đậu mèo sau khi khử độc tố (luộc nhiều lần, giang hoặc ủ men) còn là loại thức ăn cao dinh dưỡng cho gia súc. Gà con có thể ăn 15% khẩu phần thức ăn. Lợn chỉ nên cho ăn không quá 20% khẩu phần ăn bằng hạt đậu mèo.

Cách trồng:

Đậu mèo có sức sinh trưởng rất nhanh nên khi sử dụng cần biết lợi dụng đặc tính này để sử dụng tốt nhất khả năng che phủ và lượng sinh khối lớn của đậu mèo, và tránh những ảnh hưởng xấu cho các loại cây khác.

Ví dụ: Nếu trồng đậu mèo trong vườn cây ăn quả thì phải cắt liên tục để đậu mèo khỏi leo cao hoặc chùm kín cây làm cây không hấp thụ được ánh sáng và chết. Đậu mèo có cho năng suất hạt cao (có thể đạt 3 đến 3,5 tấn/ha).

Hạt đậu mèo khá to (P100 hạt = 100 gam) nên rất dễ trồng bằng hạt và thực tế chỉ trồng bằng hạt. Mật độ gieo tuỳ vào tình trạng của đất.

Nếu đất tốt thì trồng thưa (1 hốc hai hạt/m2). Với đất nghèo dinh dưỡng thì phải tăng mật độ (ví dụ: 30 cm x 30 cm) và có thể phải bón phân ở giai đoạn đầu. Thời vụ trồng rất rộng, hầu như quanh năm.

Một vài cách ứng dụng cụ thể:

  • Xen canh ngô xuân với đậu mèo

Để hạn chế cạnh tranh, đậu mèo được gieo sau khi ngô đã được 50 ngày tuổi. Sau khi thu hoạch ngô xuân, đậu mèo có thể được giữ lại để che phủ đất và lấy hạt cho vụ sau.

Nếu cần gieo ngô hoặc lúa mùa, cả thân đậu mèo và ngô được phát sát đất, chờ cho héo rồi chọc lỗ tra hạt. Có thể thay thế đậu mèo bằng đậu nho nhe, đậu dải áo hoặc cây củ đậu để tăng thu nhập.

Tuy nhiên, do có sinh khối lớn hơn và mọc nhanh hơn, đậu mèo có khả năng cải tạo đất tốt và nhanh nhất.

  • Ngô mùa xen đậu mèo

Như ở mục trên, đậu mèo được gieo sau ngô 50 ngày. Sau khi thu hoạch ngô, đậu mèo sẽ tiếp tục xanh cho đến tháng 1 năm sau.

Đậu mèo có thể dùng làm thức ăn vụ đông cho trâu bò hoặc chỉ để che phủ và cải tạo đất. Với cách làm này, hoa màu vụ sau sẽ sinh trưởng và phát triển tốt, năng suất cao hơn trong khi đầu tư thấp hơn.

Tuy nhiên, nếu chỉ trồng cây lương thực ở vụ mùa thì ở vụ xuân cần gieo bổ sung các loài cây họ đậu để duy trì lớp che phủ và tăng sinh khối dùng để che phủ đất trong vụ mùa.

Nếu không làm như vậy thì cỏ dại sẽ mọc nhiều và gây khó khăn cho việc chuẩn bị ruộng để gieo cấy vụ mùa. Các loài cây đậu leo khác cũng có thể sử dụng như đậu mèo. Điều này phụ thuộc vào lựa chọn của nông dân, song cách làm là như nhau.

Cùng cách làm như trên, chúng ta có thể thay thế đậu mèo bằng các loại đậu leo khác có thu nhập trực tiếp như đậu nho nhe (Vi-gna umbellata), Đậu ván (Lablab purpureus), đậu đũa (Vigna ses-quipedalis), củ đậu (Pachiryzus erosus), đậu rồng (Prosocarpus tetragonolobus) v.v…

Cây Trồng Che Phủ Đất Phần 2

 

Tags

Related Articles

Back to top button
error: Content is protected !!
Close